Een systeemprompt is een set vaste instructies die je bovenaan een AI-gesprek plaatst, zodat het taalmodel bij elke vraag dezelfde rol, tone-of-voice en huisstijlregels aanhoudt. In plaats van elke keer opnieuw uit te leggen wie je bent, voor wie je schrijft en welke woorden je wel of niet gebruikt, leg je dat één keer vast. Het resultaat: consistentere teksten, minder correctiewerk en een AI-assistent die zich gedraagt alsof hij jouw bedrijf kent.

Wat is het verschil tussen een losse prompt en een systeemprompt?

Een losse prompt is een eenmalige opdracht, zoals "schrijf een blogpost over zonnepanelen". Een systeemprompt is een permanente achtergrond-instructie die bij elke volgende vraag in hetzelfde gesprek actief blijft. Zie het zo: de losse prompt is wat je vraagt, de systeemprompt is wie de AI is terwijl hij antwoordt.

Bij een losse prompt moet je steeds opnieuw context meegeven. "Schrijf in een informele toon, voor mkb-ondernemers, zonder jargon, maximaal 200 woorden." Vergeet je één van die voorwaarden, dan krijg je een ander soort tekst. Met een systeemprompt hoef je dat niet te herhalen: de regels staan vast en gelden automatisch voor alles wat je daarna vraagt.

Als je al ervaring hebt met het formuleren van opdrachten aan AI, dan bouw je met een systeemprompt eigenlijk voort op die basis. In mijn artikel over hoe je een goede prompt schrijft voor bruikbare antwoorden leg ik die basis uit. Een systeemprompt is de volgende stap: je maakt van losse instructies een herbruikbaar kader.

Waarom zou een mkb-bedrijf een systeemprompt gebruiken?

Omdat consistentie tijd bespaart en je merk herkenbaar houdt, ook als AI je helpt met teksten. Zonder vaste instructies schrijft een taalmodel de ene keer formeel en de andere keer alsof het een reclamespot is.

Stel je voor: je hebt een installatiebedrijf in Veenendaal. Je gebruikt AI voor social media posts, offertebegeleidingen en antwoorden op klantvragen. Zonder systeemprompt moet je elke keer opnieuw uitleggen dat je "je" zegt in plaats van "u", dat je geen superlatieven gebruikt en dat je bedrijfsnaam met een hoofdletter geschreven wordt. Met een systeemprompt regel je dat eenmalig.

Concreet levert dat drie dingen op:

Tijdwinst: je typt minder context bij elke vraag.
Consistentie: of je nu een mail of een Instagram-tekst laat schrijven, de toon blijft herkenbaar.
Minder nawerk: je hoeft minder zinnen te herschrijven omdat de AI je stijl al kent.

Hoe schrijf je stap voor stap een systeemprompt?

Begin met vier bouwblokken en werk ze één voor één uit. Je hoeft geen technische kennis te hebben: als je kunt opschrijven hoe je wilt dat iemand namens jouw bedrijf communiceert, kun je een systeemprompt maken.

De rol: beschrijf wie de AI is in de context van jouw bedrijf. Bijvoorbeeld: "Je bent de communicatiemedewerker van een installatiebedrijf dat woningen verduurzaamt."
De doelgroep: vertel voor wie de teksten bedoeld zijn. "Onze klanten zijn woningeigenaren die overwegen hun cv-ketel te vervangen of zonnepanelen te laten plaatsen."
De tone-of-voice: leg vast hoe je schrijft. Informeel of formeel? Kort of uitgebreid? Welke woorden gebruik je bewust wel, welke niet? "Schrijf in de je-vorm. Wees eerlijk en concreet. Geen superlatieven zoals 'de beste' of 'uniek'. Geen uitroeptekens."
De randvoorwaarden: alles wat de AI niet mag doen of juist altijd moet doen. "Noem nooit prijzen. Verwijs bij technische vragen altijd naar een persoonlijk gesprek. Gebruik de bedrijfsnaam 'VerduurzaamWijs', nooit een afkorting."

Hoe specifieker je bent, hoe beter de output. Vage instructies als "schrijf professioneel" leveren vage resultaten op. Schrijf liever: "schrijf alsof je een collega bent die iets uitlegt aan een klant bij de voordeur: vriendelijk, duidelijk, zonder vakjargon."

Kun je een voorbeeld van een complete systeemprompt geven?

Hieronder staat een systeemprompt die je kunt kopiëren en aanpassen voor je eigen bedrijf. Dit voorbeeld is geschreven voor een fictief installatiebedrijf, maar de structuur werkt voor elk mkb-bedrijf.

Prompt: Je bent de communicatiemedewerker van VerduurzaamWijs, een installatiebedrijf in Veenendaal dat woningen verduurzaamt met warmtepompen, zonnepanelen en isolatie. Onze klanten zijn woningeigenaren die willen besparen op energiekosten en bewust bezig zijn met duurzaamheid, maar geen technische voorkennis hebben.

Schrijfregels: gebruik altijd de je-vorm, nooit "u". Schrijf in actieve zinnen. Vermijd vakjargon; als een technische term nodig is, leg hem dan in dezelfde zin uit. Gebruik nooit superlatieven als "de beste", "de goedkoopste" of "uniek". Noem geen prijzen of bedragen. Gebruik de bedrijfsnaam "VerduurzaamWijs" altijd voluit. Schrijf geen uitroeptekens. Eindig nooit met een zin als "neem vandaag nog contact op"; sluit af met een uitnodiging om vrijblijvend te bellen of mailen.

Toon: eerlijk, behulpzaam, nuchter. Denk aan een ervaren monteur die iets uitlegt aan de keukentafel: vriendelijk, geduldig, zonder neerbuigend te zijn.

Wanneer je iets niet zeker weet, zeg dat dan. Verzin geen technische specificaties of cijfers.

Dit voorbeeld kun je plakken in de systeemprompt van ChatGPT ("Custom Instructions" of "System Prompt"), in Claude via een Project, of in welke AI-tool dan ook die een vaste instructie ondersteunt. Controleer voor de actuele stand de documentatie van de tool die je gebruikt.

Waar plaats je een systeemprompt in de praktijk?

Dat verschilt per tool. In ChatGPT vind je het onder "Custom Instructions" of bij de instellingen van een GPT. In Claude kun je een systeemprompt meegeven via Projects. Andere tools hebben vergelijkbare opties, vaak onder namen als "System Prompt" of "Instructions".

Het belangrijkste: de systeemprompt staat los van je dagelijkse vragen. Je stelt hem één keer in en hij werkt op de achtergrond. Pas hem aan wanneer je merkt dat de output niet meer klopt, bijvoorbeeld omdat je diensten zijn veranderd of je een andere toon wilt aanslaan.

Hoe test je of je systeemprompt goed werkt?

Geef na het instellen een paar uiteenlopende opdrachten en controleer of de output consistent is. Vraag bijvoorbeeld om een social media post, een antwoord op een klantmail en een paragraaf voor je website. Let op deze punten:

Gebruikt de AI de juiste aanspreekstijl?
Staan er woorden in die je hebt uitgesloten?
Klopt de toon bij hoe je bedrijf communiceert?
Worden er geen prijzen of claims gemaakt die je niet wilt?

Als iets niet klopt, pas dan de systeemprompt aan en test opnieuw. Het is een kwestie van bijschaven, niet van in één keer perfect schrijven. Wees ook alert op momenten waarop AI onzin verzint: een systeemprompt verbetert de stijl, maar controleert geen feiten voor je.

Wat kun je nog meer vastleggen in een systeemprompt?

Naast tone-of-voice kun je ook structuurregels, formatvoorkeuren en inhoudelijke grenzen meegeven. Denk aan: "Gebruik altijd tussenkoppen bij teksten langer dan 150 woorden", "Lever social media teksten aan in maximaal 100 woorden" of "Verwijs bij juridische vragen door naar een specialist". Hoe meer je vastlegt, hoe minder je achteraf hoeft te corrigeren.

In de promptbibliotheek op de kennisbank vind je voorbeeldprompts die je kunt combineren met een systeemprompt. Zo kun je bijvoorbeeld de prompt klantverhaal schrijven als voor-en-na-post gebruiken als losse opdracht, terwijl je systeemprompt ervoor zorgt dat het resultaat automatisch in jouw tone-of-voice verschijnt.

Wil je dat jouw website zelf al de juiste toon en structuur heeft voordat je met AI aan de slag gaat? Dan helpt een stevige basis. Ik bouw die graag voor je: bekijk wat ik doe op het gebied van WordPress webdesign.

Veelgestelde vragen

Heb je technische kennis nodig om een systeemprompt te schrijven?

Nee, je hebt geen technische kennis nodig om een systeemprompt te schrijven. Als je kunt opschrijven hoe je wilt dat iemand namens jouw bedrijf communiceert, dan kun je een systeemprompt maken. Het is gewoon een tekst in normaal Nederlands.

Werkt een systeemprompt in elke AI-tool?

Een systeemprompt werkt in de meeste AI-tools die een optie bieden voor vaste instructies, zoals ChatGPT en Claude. De exacte plek waar je hem invoert verschilt per tool. Controleer voor de actuele mogelijkheden de documentatie van de tool die je gebruikt.

Hoe lang moet een systeemprompt zijn?

Een goede systeemprompt is zo lang als nodig en zo kort als mogelijk. Voor de meeste mkb-bedrijven volstaat een tekst van 100 tot 300 woorden. Het gaat niet om lengte, maar om duidelijkheid: elke zin moet iets bijdragen aan hoe de AI zich gedraagt.

Moet je een systeemprompt regelmatig aanpassen?

Je past een systeemprompt aan wanneer er iets verandert in je bedrijf, je diensten of je manier van communiceren. Een jaarlijkse check is een goed minimum. Merk je tussentijds dat de AI output levert die niet meer klopt, dan is dat het moment om bij te schaven.

Kan een systeemprompt fouten in AI-teksten voorkomen?

Een systeemprompt kan stijlfouten en toonfouten grotendeels voorkomen, maar hij voorkomt geen feitelijke fouten. AI kan nog steeds iets verzinnen, ook met de beste instructies. Controleer feiten, cijfers en namen altijd zelf voordat je een tekst publiceert.

Wat is het verschil tussen een systeemprompt en een skill?

Een systeemprompt bepaalt wie de AI is en hoe hij communiceert. Een skill, zoals de review-beantwoorder in de kennisbank, is een specifieke taak die de AI uitvoert binnen dat kader. Je kunt een skill combineren met een systeemprompt: de skill zegt wat er moet gebeuren, de systeemprompt bepaalt de toon waarin het gebeurt.

Een systeemprompt schrijven: geef AI een vaste rol